Ogen van Anton.
Ooit zag ik een documentaire over het recht in Nederland, waarin een rechter vertelde dat hij in de ogen van de misdadigers, hoe vreselijk hun misdaden ook waren geweest, altijd wel iets menselijks kon ontdekken. Een klein vonkje van berouw, of spijt, of onmacht, of schaamte, of woede. Behalve bij een, daar zag hij helemaal niks. In No Country For Old Men hebben de gebroeders Coen het voor elkaar gekregen om een personage te creëren wiens ogen de overtreffende trap van niks weerspiegelen. Ogen als zwarte gaten waarin al het goede verdwijnt. Iemand die niet moordt omdat hij ervan geniet, of omdat hij een hoger doel heeft, of iets moet wreken, of gefrustreerd is, maar gewoon omdat het zo nu en dan wel zo gemakkelijk is. Hij moordt wanneer het hem uitkomt, en dat is behoorlijk vaak.

Nu zult u wellicht denken: hebben de gebroeders Coen het leven van Rik Felderhof verfilmd? Nee, dat hebben ze niet. No Country For Old Men is een verfilming van het gelijknamige boek van Cormac McCarthy, wiens afgemeten proza de werelden van zwijgzame mannen beschrijft die vechten tegen de elementen, of tegen elkaar. Het Absolute Kwaad in No Country for Old Man luistert naar de naam Anton Chigurg (gespeeld door Javier Bardem) en draagt een pikzwart minstrelenkapsel dat elke verbeelding tart. Het hoofd daaronder is buitenproportioneel groot, de ogen liggen diep in de kassen, zijn omringd door zwarte kringen, en hebben dikke donkere wenkbrauwen als timpaan. Anton heeft twee favoriete wapens: een shotgun met een enorme geluidsdemper, en een gasfles met daaraan een slangetje waarmee je slachtvee pneumatisch een pin in het hoofd kunt jagen. “They never know what hit them”, zegt sheriff Ed Tom (Tommy Lee Jones) daarover. Hij heeft het op dat moment over koeien, maar het geldt evengoed voor de slachtoffers van Anton.

Anton Chigurg - Javier Bardem

Ah, daar is de bandenoppomper!

Vanaf het allereerste begin van de film weet je dat je iets te wachten staat. Dat hier hele erge dingen gaan gebeuren. Dat dit anders is dan anders. Een naar voorgevoel, zeg maar. Het is 1980. Vietnamveteraan Llewelyn Moss (Josh Brolin) stuit, tijdens zijn jacht op een antilope, midden in de woestijn van West-Texas op een kringetje pick-ups met daaromheen wat dode mannen en dode honden. Ikzelf zou mij meteen uit de voeten hebben gemaakt om zo spoedig mogelijk de autoriteiten in te lichten, maar Llewelyn is mij niet. Het komt er in het kort op neer dat hij uiteindelijk een koffertje met twee miljoen dollar vindt, dat hij meeneemt. Stom natuurlijk, want iedereen weet dat daar problemen van komen, en Llewelyn weet dat ook, maar omdat hij in Vietnam heeft gediend, verkeert hij in de veronderstelling dat hij wel voor hetere vuren heeft gestaan, en dat het hem wel gaat lukken om hier zonder al te veel kleerscheuren en als rijk man uit naar voren te komen.

Nu moeten we Llewelyn nageven dat hij niet voor één gat te vangen is. Hij staat zijn mannetje, weet hoe je zo min mogelijk risico moet nemen, blijkt behoorlijk vindingrijk en zeer koelbloedig. Wanneer hij in een snel stromend riviertje, terwijl hij net in zijn schouder is geraakt, wordt achtervolgd door een bloeddorstige pitbull, is hij alert genoeg om eerst het magazijn van zijn revolver droog te blazen, alvorens hij de op hem af springende hond door de borst schiet. Kuddo’s voor Llewelyn.

Llewelyn Moss - Josh Brolin

Llewelyn schat de afstand in tussen hem en de hollende pitbull: drieënhalve meter. Windsnelheid: 0,1 meter per seconde, vanuit het Noord-Oosten. Tijd om te schieten: praktisch nul.

Net als in Fargo hebben de gebroeders Coen ook in No Country For Old Men een huiselijk tegengewicht voor alle destructieve krachten die de wereld teisteren en zoveel levens opeisen. In Fargo was het de zwangere politieagente Marge die zich zo nu en dan hardop afvroeg waarom het toch allemaal nodig was, al dat geweld. In No Country For Old Men is het de door Tommy Lee Jones gespeelde sheriff Ed Tom Bell die hoofdschuddend door de film wandelt. Hij is oud, hij is moe, hij heeft veel gezien, maar waar hij nu tegenover staat, daar is hij niet tegen opgewassen. Dat weet hij. Ergens aan het eind van de film zegt hij tegen een collegasheriff het gevoel te hebben op een spook te jagen. Maar het is geen spook. Het Absolute Kwaad loopt gewoon rond, en het moordt zoals u en ik zo nu en dan een doos opzij zetten die in de weg staat. (Met dit verschil dat Anton vaker een mens tegenkomt die hem in de weg staat, dan u en ik een doos. Tenzij u bij een verhuisbedrijf werkt, of in een dozenfabriek.) Gelukkig heeft Ed Tom een liefhebbende vrouw die de melancholie van haar man liefdevol accepteert en bereid is zo nu en dan naar zijn dromen te luisteren.

Sheriff Ed Tom - Tommy Lee Jones

Zelfs de overlijdensadvertenties wisten sheriff Ed Tom die ochtend niet op te beuren.

Dat No Country For Old Men onnavolgbaar knap in beeld is gebracht, hoef ik u hopelijk niet te vertellen. Het zijn de gebroeders Coen, goddamnit. En ze hebben nog nooit zo mooi geregisseerd, gefotografeerd en gemonteerd. Vandaar het gratis Officiële Panzerfaust Omfietsadvies©® aan de Academy of Motion Picture Arts and Science: geef die mannen een Oscar. En geef Javier Bardem er ook een. Want het Absolute Kwaad, daar geef je niet zomaar gestalte aan.