Rotterdam, city of Hope

Terug van weggeweest op PFMAG>ORG: Remsporen, sporen van Rem Koolhaas Worldwide. Met deze keer een ander gebouw van Koolhaas wat dichter bij huis in de thuishaven van OMA: Rotterdam. Aan de Wilhelminapier op de Kop van Zuid, waar reeds een aantal wolkenkrabbers staan (Montevideo 156 m) moet De Rotterdam verrijzen. Hoewel wolkenkrabbers wereldwijd hun laatste stuiptrekkingen vertonen, worden deze nog wel gebouwd. Met name in Nederland, waar alle technische ontwikkelingen sowieso met ruim 50 jaar vertraging optreden. Koolhaas zelf heeft de iconografie van hoogbouw naar de prullenmand verwezen, maar wat zien ik nu?

De Rotterdam is eigenlijk niet één toren maar een combinatie van 3 torens waarbij verschillende bouwdelen van de torens opzij geschoven zijn zodat één grote wolkenkrabberwand ontstaat. Aan de voet wordt deze wand verbonden door een parkeerdek dat over meerdere lagen de drie torens figuurlijk gezien bij elkaar houdt. Het programma voorziet in 40.000 m2 kantooruimte, 260 luxe appartementen en hotel met evenzoveel kamers en de vanzelfsprekende 5000 m2 gereserveerd voor winkels en leisure-activities.


Ja dit kennen we zo onderhand wel, waar blijft de zorgvuldige perspectieftekening met kroontjespen Rem?

Het gevaar van de wolkenkrabber als lege huls voor ongedifferentieerde kantoortuinen is in dit project aanwezig. Eerder hebben we Koolhaas horen zeggen dat een wolkenkrabber alleen succesvol kan zijn als er een interessant en uitdagend programma aan ten grondslag ligt. Is dat in het geval van De Rotterdam ook zo? Het is misschien goed om even te duiden wat nu precies met een interessant programma wordt bedoeld. Koolhaas heeft in Delirious New York aangegeven dat een mix van meerdere uiteenlopende functies de ontwerper uitdaagt om af te zien van standaard voorbeelden van functieschakelingen en ontwerpkeuzes. Kort gezegd kan er worden gesteld dat hoe meer functies een gebouw moet tellen, des te interessanter (lees:complexer) het uiteindelijke gebouw kan worden.


De Wilhelminapier in Rotterdam wordt de komende jaren volgeplempt met deze wolkenkrabbers van onder andere Norman Foster, Mecanoo, Alvaro Siza en Rem Koolhaas. Het monumentale gebouw van de Holland Amerika Lijn op de kop van de pier lijkt met de handen op het hoofd zichzelf beschermend tegen al dat moderne geweld dat is en dat komen gaat.

In het geval van De Rotterdam zijn dat een zestal functies: kantoren, woningen, hotel, fitnessruimte, parkeerruimte en een bioscoop. In eerdere projecten zoals de KunstHAL in Rotterdam en de Seattle Public Library, komt Koolhaas tegemoet aan zijn uitgangspunt van de gestapelde functie-opbouw met verschillende routes en diagonalen kris kras door deze hermetische doos. Alleen op de eerste 4 verdiepingen zien we dezelfde verscheidenheid en functiemenging. Kijken we voorbij het grote gezondheidsplatform (fitness) dan zien we 3 afzonderlijke torens die elk maar een enkele functie herbergen. Misschien is dit te wijten aan het feit dat de grote projecten van Koolhaas in China voorrang krijgen van de man zelf. Het bureau is zo groot geworden dat andere projectarchitecten, nog steeds onder verantwoordelijkheid van Rem, steeds meer bepalen in de andere opdrachten die OMA binnenhaalt. In dit geval is dat Ellen van Loon, die uiteraard er op sommige punten een andere ontwerpopvatting op nahoudt.

Nee als we dit gebouw moeten gaan waarderen moeten we het op een andere plek dan het programma van eisen en de uitwerking daarvan zoeken. Misschien maar weer eens naar de uiterlijke verschijningsvorm kijken. De esthetica is immers een onderbelicht maar omgekeerd evenredig van belang voor de Architectuur.

"The different programs are organized into different blocks, that – essentially shell and core – provide the individual users the great flexibility. The clustering of these blocks into a functioning ensemble creates a seemingly random composition that allows the building to blend into its context and yet maintain a distinctive look. Taking the mixed usage as the basis, this firm developed a very striking architectural concept - "the vertical city" - a building approximately 135 meters high."
(Bron: website OMA)

Compositorisch gezien is het effect van de overlappende bouwdelen even simpel als effectief. Drie orthogonaal geplaatste torens, evenwijdig van elkaar, zouden een heel ander aangezicht veroorzaken. Het opnieuw uitvinden van de wolkenkrabbers uiterlijk is vaak een zaak van een aparte materialisering met te vaak een teleurstellend resultaat van gele gevelsteentjes en een lappendeken die ogenschijnlijk over het bouwvolume is gespannen. De 'speelse' gevel is dan ook een Verboden Woord in de OMA-burelen en terecht natuurlijk.

Ziehier de Tetristorens van Rem.

Redacteur B-man betrapte ik in een eerdere discussie op het gebruiken van de term 'ongezellige blokken-architectuur' met betrekking tot de architectuur van Rem Koolhaas. En gezellig is natuurlijk geen label wat je De Rotterdam op zou kunnen plakken. Kille, zakelijke blokken op elkaar gestapeld die veelal in monochroom zijn uitgevoerd. De vormgeving grijpt eigenlijk weer terug op de architectuur van de wolkenkrabber in de jaren '50 en '60 in de Verenigde Staten. Grijstinten en het overdadige glas zijn in de meerderheid. Voor paradijs-architectuur verwijs ik u liever naar het werk van Sjoerd Soeters. Nee Rem is en blijft de visionaire realist. Overigens geheel in de lijn van de Nederlander die meer opportunistisch te werk gaat en is waar wat te halen valt. Een gezelligheidsdier is iets anders.

Rotterdam, city of Justice

Zelfgenoegzaam claimt de Erasmusbrug, zoals altijd, de meest prominente plek op de foto. De Rotterdam komt net kijken en voelt zich nog niet sterk genoeg om de arrogante Erasmusbrug van repliek te dienen.

En daarmee kom ik eigenlijk meteen op mijn twijfels bij dit project. De drang naar vernieuwing die bij de naam OMA en bij Koolhaas inherent zijn, lijkt bij De Rotterdam niet tot uiting te komen. De tegenstrijdigheden die het gebouw rijk is maakt De Rotterdam niet het ster-gebouw dat het wellicht pretendeert te zijn. De verschuiving van blokken die van 3 torens één wand maken is nog het meest vooruitstrevende en zelfs daarvan zou men zich kunnen afvragen of het wel zo bijzonder is. Het heeft er alle schijn van dat de ontwikkeling van het project gestopt is na de 'geniale' schuiftechniek van één van de stagiares bij OMA.

Nog geen paal is er geslagen maar dat hij er komt is wel zeker. Het nieuwe grootste gebouw van OMA in Nederland, op de tramtunnel in Den Haag na ook het meest kostbare. Tot die tijd is het gissen en navelstaren naar computerrenders, maar als het zover is dan staat Apostolov als één van de eerste aan de Maas om van een gepaste afstand Het Nieuwe Wonder gade te slaan.